14 Ocak 2009 Çarşamba

APC "Turgut"


"(...) had the good fortune to discover a new category of structures that occur only in a certain region of Mars. We are calling these 'Anomalous Pit Craters' (APCs). They are huge and mysterious dark pits (~50 to 250 meters across and sometimes more than 250 m deep) that may open into large underground caverns and likely provide access to large cave networks. We are trying to get funding to study a few similar structures that formed in Hawaii.

(...)So as of now, you may be interested to know there is a mysterious deep dark pit on Mars named 'Turgut' (at coordinates: 239.64 E, 1.67 S, photo attached).

(...)You can see the original spacecraft observations of the scene here:

http://themis-data.asu.edu/img/V27475001
http://themis-data.asu.edu/img/V27188001

http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2007GL030709.shtml"

27 Aralık 2008 Cumartesi

BİR PİPOM VAR...

Bir pipom var yamalıklı
Palto giyerim alıklı
Oğlum kızım çarıklı
Mes giymemiş soyum benim

İki gözüm görmez benim
Kimse halim sormaz benim
Beş gün evde durmaz benim
Gurbet oldu köyüm benim

Bir eşim var kızıl sarı
Gubardır gezer saçları
Benim der dünya dilberi
Böyle düşmüş payım benim

Sır saklamam sitir örtmem
Tangolardan otur örtmem
Hecap bilmem hatır örtmem
Olmaz olsun huyum benim

Veysel sözün beş par'etmez
El bir taraf yare yetmez
Günah yanından hiç gitmez
Bilmiyorum ki neyim benim

3 Aralık 2008 Çarşamba

Krazy Kat!

İlginç bir aşk üçgeni: merkezinde saf ve tasasız (ve cinsiyeti belirsiz) bir kedi, karşılıksız bir aşkla sevdiği ama ondan nefret eden bir fare ve kendisinin hiç umurunda olmayan kediye duyduğu aşkla, onu farenin saldırılarından korumaya çalışan bir köpek.


Fare Ignatz’ın tek amacı, Krazy Kat’in kafasına bir tuğla çakmaktır. Krazy ise bu davranışı Ignatz’ın onu sevdiğine bir işaret olarak algılar. Ignatz’a engel olmak ve onu kodese tıkmak da Polis Offisa Pupp’ın sarsılmaz misyonudur.


Amerikalı çizer George Herriman’ın 1913 yıllından 1944’e kadar çizdiği yaklaşık 3,000 adet gazete bandının değişmez konusu budur. Ignatz tuğla atmaya çalışır, Krazy bunu sevgiyle karşılar, Pupp fareyi hapse atar.


Bu kadar basit bir temele oturmasına rağmen Krazy Kat, masum bir oyunbazlık ve şairane bir dille harmanlanmış sürrealist anlatımıyla belki de tarihte ‘ciddi sanat’ olarak kabul görmüş ilk çizgi romandır. Çağımızda da birçok çizgi sanatçısı Herriman’ı önemli bir etken olarak sayar.


Sahne esas olarak Arizona’nın Coconino bölgesinin düşsel bir yansımasıdır, Herriman sayfaları tipik olarak Boyalı Çöl’de görülen peyzajlarla doldurur. Kişiler yerinden kıpırdamasa bile, arka planlar panelden panele aniden değişir. Sıklıkla Navajo çömlekleri ve Tex-Mex kültürüne atıflar göze çarpar. Dil örgüsü tuhaf ve sıklıkla aliterasyonlu, fonetik yazılmış diyaloglarla güçlü bir şiirsel duyarlılığı yansıtır.





29 Kasım 2008 Cumartesi

BÜYÜK MAVİ


Mavi Balina (Balaenoptera musculus), balinalar alttakımına ait bir deniz memelisidir. 34 metreye yakın boyu ve 180 metrik tonu aşan ağırlığıyla, tarih boyunca var olmuş en büyük hayvan olduğu düşünülmektedir.

Bir Mavi Balinanın sadece dilinin ağırlığı 2.7 ton civarındadır. Ağzına 90 ton su ya da yiyecek sığabilir. Ama Büyük Mavi’nin yutağı en çok bir basket topunun geçebileceği genişliktedir.

Mavi Balinanın 600 kilogramlık yüreği, bilinen en büyük yürektir. Balina yavrusu 10–12 ay süren bir gebelik döneminden sonra doğduğunda 2,700 kilogram, yani büyük bir hipopotama eş ağırlıktadır ve günde yaklaşık 400 litre süt içerek ve 24 saatte 90 kilogram alarak büyür.

Yaşam zincirinin en tepesindeki bu dev varlık, esas olarak yemek zincirinin en altında yer alan zooplankton türü hayvancıklarla, özellikle 1–2 santimlik krill denen minik karideslerle beslenir. Günde 3,600 kilograma yakın krill tüketebilir. Bunun için gündüzleri 100 metreden fazla derinliklere dalabilir, 36 dakikaya kadar su altında kalabilir.

Yaklaşık 80 yıl yaşadıkları tahmin edilmektedir.


krill (Meganyctiphanes norvegica)

Cummings ve Thompson adlı araştırmacıların 1971’de belirlediğine göre Büyük Mavi’nin çıkardığı ses kaynağında 155 ile 188 desibel arasındadır. 10 ile 40 Hertz arasında, 10 ile 30 saniye süren şarkılar söyler. Sri Lanka açıklarında kaydedilen bir grup Mavi, tıpkı yakın akrabaları Kambur Balinalar gibi, her biri 2 dakika sürebilen, dört notadan oluşan melodiler üretir. Bu seslendirmenin nedeni bilinmemektedir. Altı olası neden öne sürülmüştür:

  1. Bireyler arası mesafenin korunması,
  2. Tür ya da birey tanıma,
  3. Bağlamsal bilgi iletimi (beslenme, alarm, kur yapma gibi),
  4. Sosyal örgütlenme (dişi ve erkekler arsında irtibat çağrıları gibi),
  5. Topografik yapıları konumlandırma,
  6. Av kaynaklarını konumlandırma.


Yirminci Yüzyılın başına kadar tüm okyanuslarda çok sayıda Mavi Balina yaşamaktaydı. 1966’da uluslararası kamuoyu duruma el koyuncaya kadar kırk yıl boyunca soylarını tüketmecesine avlandılar. 2002 yılında yayınlanan bir araştırmaya göre dünya çapında en az 5 grup halinde yaşayan 5,000 ile 12,000 Mavi Balina kaldığı tahmin ediliyor.

27 Kasım 2008 Perşembe

ABİDİN

sen, mutluluğun websitesini yapabilir misin abidin?
işin html’sine kaçmadan ama
gül yanaklı faresini gezdiren
melek yüzlü sörfçünün resmini değil
ne
mavi ekranlı screensaver’da yüzen kırmızı balığın
ne de
al çeperli apple’ın

2008 yaz ortasındaki vista'nın resmini yapabilir misin?

çok şükür, çok şükür
bugünleri de gördüm
resetlesem gam yemem gayrinin
websitesini yapabilir misin üstad?


(Nazım'dan özürlerimle:))

25 Kasım 2008 Salı

THE ATLAS OF MISTY CONTINENTS

Çeviriden söz etmişken, son zamanlarda en çok keyif veren iş Milli Saraylar Dairesi için yaptığım, Güller Karahüseyin’in 19. yüzyıl Osmanlı sarayları aydınlatma araçları koleksiyonu üzerinde yaptığı “Bir Döneme Işık Tutanlar” başlıklı araştırmasını İngilizceye çevirmek oldu. Tamamlanmak üzere.

Ama bugüne kadar yapılmış en keyifli çevirilerin başında İhsan Oktay Anar’ın “Puslu Kıtalar Atlası”nı saymam gerekir. Bu ilginç macera bugünlerde yeniden gündeme geldi benim için.

1996 sularında kadim dostum Osman Yener vasıtasıyla keşfettiğim Atlas’a hayran olmuştuk. Sıklıkla her iki dilde de bir yazıya çok tutulunca onu diğer dile çevirme arzusu uyanır. Zamanla, İletişim yayınları için editörlük ve çevirmenlik yapan Osman’la Atlas’ın çevrilebilirliğini tartıştık. Anar Osmanlıca dağarcığına öyle bir sihirli çomak sokmuş ki, bu uykulu sözcükler Osmanlı’yı güncele taşıyan rengârenk bir mizahi örgü yaratmış (ne dedim ben?). Aslında sorun İngilizcede bu sözcüklerin olmaması değil, olması! Yani bizim bugün yaşayan dilimizde artık pek var olmayan bu sözcükler, bazen en ağdalı biçimlerde bile, İngilizcede var.

Oysa normal okuyucu için Puslu Kıtalar Atlası’nın atmosferini canlı tutan şeylerden biri, bu ‘zor anlaşılırlığı’ belki de, bu gizemli sözcüklerin küflerini üfleyip çözmekle uğraşmanın ayinsel, skolâstik havası. Biraz Eco’nun Salvatore’sinin konuştuğu karma dili deşifre etmenin keyfi gibi. Her iki yazar da kendi orta çağlarının gizemli karanlığını anlatırken bu aracı kullanıyor. Aynı aracın yarattığı mizahi tat da Anar’da daha yoğun. Nasıl olmasın ki? Gerçekten komik bir yolculuğa çıkacağımız romanın daha ilk cümlesinden bellidir, en Osmanlıcadan anlamayan okurun bile ilk cümlenin o ciddi – hatta ürkütücü – ağdasının içinde ‘ehli dubara’ gibi bir ifade görünce anlayacağı gibi. Sözlüğe başvurup, erbab-ı livata’nın da ne demek olduğunu öğrenen okur, artık bu kitabı bitirmeden elinden bırakamaz.

Dolayısıyla bu kitabın İngilizcesinin orijinali kadar komik ve gizemli olması beklenemez. Hatta İngilizcenin ‘aşırı anlaşılırlığı’ bir ölçüde yapıtın ‘anlaşılmazlık üstüne kurulu anlaşılırlığına’ ters düşebilir. Yine de kitabın tümünde olmasa bile, yazar upuzun cümlelerle, listelerle ve ağdalı sözcük seçimleriyle de aynı arkaik havayı yaratıyor, bunları İngilizcede yansıtmak da gayet mümkün. O halde:

“Ulema, cühela ve ehli dubara; ehli namus, ehli işret ve erbab-ı livata rivayet ve ilan, hikâyet ve beyan etmişlerdir ki kun-ı Kâinattan 7079 yıl, İsa Mesih’ten 1681 ve Hicretten dahi 1092 yıl sonra, adına Kostaniniye derler tarrakası meşhur bir kent vardır.”

…cümlesi;

“Gnostics, agnostics, and masters of duplicity, keepers of chastity, experts of inebriation, and connoisseurs of sodomy all have rumoured and de­clared, narrated and revealed that, 7079 years after the origin of the universe, 1681 years after Jesus the Saviour and 1092 years after the Hegira there was a city by the name of Kostantiniye, notorious for its racket.”

…olarak ifade edilebilir. Ne denli verbatim çevirmeye çalışsak da bazı kayıplar engellenemiyor; örneğin ‘kun-ı Kâinat’ aslında ‘orifice of the universe’ olmalı belki de! Ayrıca kasıtlı mı bilmem, ama Konstantiniye’nin de Kostantiniye diye yazılmış olması da bir ipucu bana göre, çünkü bugün bile etkili olan dilbilgimizdeki delikler de o arkaik ortaçağ karanlığının bir parçası sanki. Yine de Anar hicvinde sıkça duyulan bilgiç, ağdalı, yalan yanlış konuşan, doğruluğu bol kelime ve gereksiz ama rengarenk ayrıntı vermekten menkul o ses, bir ölçüde İngilizcede de tınlıyor sanki. Örneğin ‘connoisseurs of sodomy’, aynı ölçüde şaşırtıcı olmasa da, ‘ehli livata’ için fena bir karşılık değil.

İlk cümleyi aştıktan sonra üstüme vazife edip kitabı çevirmeye başladım, durup dururken. İş “Daha ne kadar gidebilirim?” gibi bir çalışmaya dönüştü. Biraz ilerleyince Osman ilk 15–20 sayfayı İletişim’e götürdü, onlar da bunu bir tanıtımlarına bastılar. Bu vesileyle Sayın Anar’da uğraşımdan haberdar oldu ve benimle temasa geçti. Böyle olunca da çeviriyi tamamlamak farz oldu. Bitirmeme 5–10 sayfa kala, Yapı Kredi Yayınları da bu işi desteklemeye karar verdi. Sonuçta, belki de hayatımda ilk kez, tamamen zevk için yaptığım bir iş karşılığında bana para ödenmiş oldu!

Ama Puslu Kıtalar Atlası ne yazık ki hala “İngiliz okurla buluşamadı”. Sanırım bunun asıl nedeni de konuyla ilgili kişilerin kitap pazarlama işlerine pek kafa yormamaları. Herhalde bir gün olur.

Derken bir yıl kadar önce, Anar virüsünü kapmış kadim dostlardan biri, üstat İlban Ertem müthiş bir projeye girişti: Puslu Kıtalar Atlası’nı resimli roman olarak çizmek! Bittiği zaman gerçek bir başyapıt olacak olan bu uzun soluklu – ve hayli sessiz – çalışmayı yakından izliyorum. Görüleceği gibi, Ertem’in yaptığı Atlas’ı kuru kuruya resimlemek değil, Anar’ın bu başyapıtının Türk yazınında açtığa çığıra koşut bir okul yaratıyor.

25 Kasım 2008 Salı

24 Kasım 2008 Pazartesi

PROJECT: KARAKUTU

myspace.com/turgutberkes
karakutu.info hala atıl, yeniden tasarlanıyor...








"Kış Neden Var?" ve "İçimizdeki DÜnya" - Esin Özbek